ఆక్సిజన్ మనిషి జీవనానికి ఆధారం. మనం శ్వాసించిన గాలిలో ఉన్న ఆక్సిజన్ కణాల పనితీరుకు ప్రాథమిక ఇంధనం. శరీరంలోని ప్రతీ అవయవం ఆక్సిజన్ లేకుండా ఒక్క క్షణం కూడా పనిచేయలేదు. మన హృదయం కొట్టుకునేందుకు, మెదడు పనిచేయడానికి, కండరాలు కదిలేందుకు, కిడ్నీలు రక్తాన్ని ఫిల్టర్ చేయడానికి ఇవన్నీ ఆక్సిజన్ పైనే ఆధారపడతాయి.
అయితే, ప్రతి అవయవం ఒకే స్థాయిలో ఆక్సిజన్ తీసుకోదు. కొన్ని అవయవాలు ఎక్కువ శాతం ఆక్సిజన్ను ఉపయోగిస్తాయి, మరికొన్ని తక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి. కారణం వాటి అవసరాలు వేరుగా ఉండడమే.
ఏ అవయవం ఎంత శాతం ఆక్సిజన్ వినియోగిస్తుంది?
ఎందుకు?
శరీరంలో ఆక్సిజన్ ఎలా పంపిణీ అవుతుంది ఆక్సిజన్ లేమితో ఏమవుతుంది?
ఇక తెలుసుకుందామా…
శరీర ప్రధాన అవయవాలు ఆక్సిజన్ తీసుకునే శాతం సగటు ఆరోగ్యవంతుడైన మనిషి శరీరంలో అవయవాల ఆక్సిజన్ వినియోగం సుమారు ఇలా ఉంటుంది
మెదడు (Brain) 20% – 25%
హృదయం (Heart) 10% – 12%
కాలేయం (Liver) 20% – 27%
కిడ్నీలు (Kidneys) 7% – 10%
కండరాలు (Muscles) 18% – 20% (విశ్రాంతిలో) – వ్యాయామంలో 70% వరకు
చర్మం (Skin) 4% – 5%
ఎముకలు (Bones) 3%
ఇతర అవయవాలు మిగిలిన శాతం
ప్రతీ అవయవం గురించి విశ్లేషణ…
1) మెదడు (Brain) – 20% నుంచి 25% ఆక్సిజన్ వినియోగం
మన శరీర బరువులో మెదడు కేవలం 2% మాత్రమే ఉన్నా, మొత్తం ఆక్సిజన్లో ఒంటి నాలుగో వంతు మెదడే తీసుకుంటుంది. ఎందుకంటే మెదడు నాడీకణాలు (neurons) ఏకధాటిగా పనిచేస్తుంటాయి. కణాలకు గ్లూకోజ్ + ఆక్సిజన్ అవసరం, మెదడు ఆగిన ఒక్క సెకనుకే అన్ని అవగాహన, సిగ్నలింగ్ పడిపోతాయి.
ఆక్సిజన్ కొరతతో కలిగే లక్షణాలు:
బ్లాక్ అవుట్
దృష్టి మందగడం
మెదడులో నష్టం (severe hypoxia)
2) హృదయం (Heart) – 10–12% ఆక్సిజన్
హృదయం రోజంతా 1 సెకన్ కూడా ఆగకుండా పని చేస్తుంది. అందుకే దీని శక్తి అవసరం చాలా ఎక్కువ.
హృదయం ఎందుకు అంత ఆక్సిజన్ తీసుకుంటుంది?
నిరంతర కుదింపు–విడుపు (contraction)
హృదయ కండరాలు (cardiac muscles) అత్యంత శక్తి అవసరం కలవవి
coronary arteries ద్వారా నిరంతర రక్త సరఫరా
ఆక్సిజన్ తగ్గితే?
హార్ట్ అటాక్ ప్రమాదం
ఛాతిలో నొప్పి
రక్త ప్రసరణ తగ్గడం
3) కాలేయం (Liver) – 20% నుంచి 27% ఆక్సిజన్
లివర్ శరీరంలో జీర్ణక్రియ, డిటాక్సిఫికేషన్, పోషకాల నిల్వ, metabolism వంటి వందల పనులు చేస్తుంది. కాబట్టి ఇది కూడా అధిక ఆక్సిజన్ను తీసుకుంటుంది.
లివర్ కు ఆక్సిజన్ ఎందుకు ఎక్కువ?
రాత్రింబవళ్ళు పని
రసాయన మార్పులు (metabolic reactions)
శరీరానికి శుద్ధి కేంద్రం (detox center)
ఆక్సిజన్ తగ్గితే?
కొవ్వు పేరుకుపోవడం
metabolism slow
విషపదార్థాలు శరీరంలో నిల్వ
4) కిడ్నీలు (Kidneys) – 7% నుంచి 10%
కిడ్నీలు శరీర బరువులో 1% కూడా ఉండవు, కానీ చాలా ఎక్కువ ఆక్సిజన్ తీసుకుంటాయి ఎందుకు?
రక్తాన్ని 24 గంటలు ఫిల్టర్ చేయడం
వ్యర్థాలను తొలగించడం
హార్మోన్ల ఉత్పత్తి
BP నియంత్రణ
ఆక్సిజన్ తగ్గితే?
renal failure
creatinine పెరుగుదల
శరీరంలో నీరు–ఉప్పు అసమతుల్యత
5) కండరాలు (Muscles) విశ్రాంతిలో: 18–20%, పరిగెట్టే/వర్కౌట్ సమయంలో: 60–70% వరకు!
మన శరీరంలో muscle mass ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, ఇవి ఆక్సిజన్ ఎక్కువగా వాడతాయి.
వ్యాయామంలో ఎందుకు పెరుగుతుంది?
ATP శక్తి అవసరం పెరగడం
గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం
శ్వాస వేగం పెరగడం
6) చర్మం (Skin) – 4–5%
చర్మం ముఖ్యంగా రక్షణ కవచం అయినప్పటికీ, చిన్న స్థాయిలో ఆక్సిజన్ తీసుకుంటుంది.
ముఖ్య కారణాలు:
కణాలు పునరుద్ధరణ
చెమట, ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ
7) ఎముకలు (Bones) – 3%
ఎముకలు తక్కువ ఆక్సిజన్ వాడుతాయి.
కానీ bone narrow మాత్రం రక్తకణాల తయారీకి ఆక్సిజన్ అవసరపడుతుంది.
శరీరంలో ఆక్సిజన్ పంపిణీ ఎలా జరుగుతుంది?
మన శరీర శ్వసన వ్యవస్థ ఈ విధంగా పనిచేస్తుంది:
1) శ్వాసించబడిన గాలి ఊపిరితిత్తులు
2) alveoli లో ఆక్సిజన్ రక్తంలో కలుస్తుంది
3) హీమోగ్లోబిన్ ఆక్సిజన్ను బంధిస్తుంది
4) హృదయం రక్తాన్ని అవయవాలకు పంపుతుంది
5) కణాలు ఆక్సిజన్ను శక్తిగా మార్చుకుంటాయి (cellular respiration)
ఈ ప్రక్రియ రోజుకు 17,000–25,000 శ్వాసల ద్వారా జరుగుతుంది.
మన శరీరంలో ఆక్సిజన్ తగ్గితే ఏం జరుగుతుంది?
ఆక్సిజన్ లేమిని Hypoxia అంటారు.
లక్షణాలు:
అలసట
దృష్టి బ్లర్
హృదయ వేగం పెరగడం
గుండెపై ఒత్తిడి
మెదడు పని మందగించడం
తీవ్ర స్థాయిలో మెదడు నష్టం
గుండె వైఫల్యం
కిడ్నీ డ్యామేజ్
శరీరం అవయవాలు పనిచేయకపోవడం
ఆక్సిజన్ వినియోగాన్ని ప్రభావితం చేసే అంశాలు
1) వయస్సు
పిల్లల్లో metabolism ఎక్కువగా ఉండటంతో ఆక్సిజన్ వినియోగం కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
2) వ్యాయామం
శక్తివంతమైన వ్యాయామంలో కండరాలు ఆక్సిజన్ ఎక్కువ తీసుకుంటాయి.
3) ఎత్తైన ప్రాంతాలు
కనిపించని ఆక్సిజన్ రకం (thin air) వల్ల శరీరం ఎక్కువ శ్రమ పడుతుంది.
4) ఆరోగ్య పరిస్థితులు
అనీమియా
COPD
ఆస్తమా
హృదయ సంబంధ సమస్యలు
వీటితో ఆక్సిజన్ స్థాయి తగ్గుతుంది.
5) స్ట్రెస్
మనసు ఒత్తిడి కూడా శ్వాసను ప్రభావితం చేస్తుంది.
ఆక్సిజన్ తీసుకరావడాన్ని మెరుగుపర్చడానికి సూచనలు
1) లోతైన శ్వాస వ్యాయామాలు
ప్రతిరోజూ 10–15 నిమిషాలు deep breathing చేయడం ఉత్తమం.
2) నడక / వ్యాయామం వల్ల కండరాలకు ఆక్సిజన్ సర్క్యులేషన్ పెరుగుతుంది.
3) నీటిని ఎక్కువగా తాగడం వల్ల రక్తం సులువు గా ప్రవహిస్తుంది.
4) ఐరన్ ప్రోటీన్ ఎక్కువ ఉండే ఆహారం తో హీమోగ్లోబిన్ పెరుగుతుంది.
5) శుభ్రమైన గాలి లేక కాలుష్యం ఉన్న చోట ఆక్సిజన్ తక్కువగా ఉంటుంది.
మన శరీరంలోని మెదడు, హృదయం, కాలేయం, కిడ్నీలు, కండరాలు వంటి అవయవాలు ప్రతీ రోజు శరీరానికి లభించే ఆక్సిజన్ను వేర్వేరు శాతాల్లో వినియోగిస్తాయి. మెదడు 20–25%, లివర్ 20–27%, హృదయం 10–12%, కిడ్నీలు 7–10% మరియు కండరాలు 20% (వ్యాయామంలో 70%) ఆక్సిజన్ను వాడుతాయి.
ఆక్సిజన్ సరిపడా లభిస్తే శరీరం ఆరోగ్యంగా పనిచేస్తుంది. ఆక్సిజన్ లోపం అయితే చిన్న నుండి పెద్ద ఆరోగ్య సమస్యలు వస్తాయి. కాబట్టి శ్వాస, వ్యాయామం, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి చాలా ముఖ్యం.
ఇవి కూడా చదవండి
- ఆరోగ్యం – సంపూర్ణ ఆరోగ్య జీవనానికి చిట్కాలు
మనిషి జీవితంలో ఆరోగ్యం ఎంతో ముఖ్యమైన సంపద. మంచి ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడే మనం కుటుంబం, ఉద్యోగం, వ్యాపారం, చదువు, కలలు అన్నింటినీ సరిగ్గా సాధించగలం.… Read more: ఆరోగ్యం – సంపూర్ణ ఆరోగ్య జీవనానికి చిట్కాలు - విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు: ఉపయోగాలు, లోపాలు, వనరులు పూర్తి గైడ్
మన శరీరం సమర్థంగా పనిచేయడానికి కేవలం కార్బోహైడ్రేట్లు, ప్రోటీన్లు, కొవ్వులు మాత్రమే కాకుండా అవసరమయ్యే అనేక సూక్ష్మ పోషకాలు కూడా చాలా ముఖ్యమైనవి. వీటిలో… Read more: విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు: ఉపయోగాలు, లోపాలు, వనరులు పూర్తి గైడ్ - Fenugreek Water Benefits: మెంతుల నీరు వల్ల కలిగే అద్భుతమైన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు
ఆరోగ్యంపై అవగాహన పెరుగుతున్న ఈ రోజుల్లో, ఇంట్లో అందుబాటులో ఉండే సహజ పదార్థాలపై మళ్లీ అందరి దృష్టి పడుతోంది. అలాంటి విలువైన పదార్థాల్లో మెంతులు… Read more: Fenugreek Water Benefits: మెంతుల నీరు వల్ల కలిగే అద్భుతమైన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు - డయాబెటిస్ ఉన్నవారు పాటించవలసిన ఆహార నియమాలు… ఏవి తినాలి – ఏవి తినకూడదు… (Complete Guide)
భారతదేశంలో వేగంగా పెరుగుతున్న ఆరోగ్య సమస్యలలో డయాబెటిస్ (మధుమేహం) ఒకటి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ గణాంకాల ప్రకారం, డయాబెటిస్ రోగుల సంఖ్య ప్రతి ఏడాది… Read more: డయాబెటిస్ ఉన్నవారు పాటించవలసిన ఆహార నియమాలు… ఏవి తినాలి – ఏవి తినకూడదు… (Complete Guide) - ఉదయం లేవగానే చేయకూడని 7 తప్పిదాలు
ఉదయం లేవగానే చేయకూడని 7 తప్పిదాలు మీ ఆరోగ్యాన్ని బలహీనపరుస్తాయి. మన రోజు ఎలా గడుస్తుందో, ఎలా ఫీలవుతామో, మన శరీరం, మనసు ఎలా… Read more: ఉదయం లేవగానే చేయకూడని 7 తప్పిదాలు - హార్ట్ అటాక్ అంటే ఏమిటి? లక్షణాలు, కారణాలు, నిర్ధారణ, నివారణ – పూర్తి గైడ్
మనిషి శరీరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అవయవాలలో గుండె ఒకటి. ఇది రోజుకు లక్షలాది సార్లు కొట్టుకుంటూ శరీరంలోని ప్రతి అవయవానికి రక్తాన్ని పంపుతుంది. గుండె… Read more: హార్ట్ అటాక్ అంటే ఏమిటి? లక్షణాలు, కారణాలు, నిర్ధారణ, నివారణ – పూర్తి గైడ్ - Health Boost: నడక వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు – నిపుణుల కొత్త హెచ్చరికలు
మన రోజువారీ జీవితంలో వ్యాయామం అనేది ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునే అత్యంత సులభమైన ఉపాయం. కానీ చాలా మంది “జిమ్కి వెళ్లడానికి టైమ్ లేదు”, “కష్టమైన… Read more: Health Boost: నడక వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు – నిపుణుల కొత్త హెచ్చరికలు